Tips om uitval te voorkomen

Uitval komt regelmatig voor binnen het eerste half jaar en rondom de overgang van de intensieve behandelfase naar de onderhoudsfase. Vanuit de praktijk horen we terug dat succesvolle teams vooral investeren in duidelijke verwachtingen, een zorgvuldige intake, groepsbinding en een goede overgang naar passend beweegaanbod. Hieronder staan tips beschreven die mogelijk bijdragen aan het behouden van deelnemers in het programma.

Besteed aandacht aan motivatie en geschiktheid tijdens de intake

Veel professionals geven aan dat een zorgvuldige screening aan de voorkant uitval helpt voorkomen. Het kan helpend zijn om voorafgaand aan de intake alvast telefonisch contact te hebben en een eerste check te doen om te zien of iemand geschikt is voor SLIMMER. Communiceer tijdens de intake over de opbouw van het programma en let op:

Taalbarrières die groepsdeelname bemoeilijken.
Ernstige psychosociale problematiek.
Beperkte veranderbereidheid.
Deelname die uitsluitend gericht lijkt op het verkrijgen van afvalmedicatie.

Vraag tijdens de intake niet alleen naar het doel van de deelnemer, maar vooral naar de bereidheid om gedrag daadwerkelijk te veranderen. Sommige deelnemers hebben eerst aanvullende ondersteuning nodig, bijvoorbeeld via de POH-GGZ, welzijnsaanbod of individuele begeleiding, voordat deelname aan een groepsprogramma passend is.

Ook is het belangrijk om verwachtingen rondom afval medicatie expliciet te bespreken. Een open gesprek helpt om te achterhalen of iemand gemotiveerd is voor leefstijlverandering of vooral gericht is op medicatie als oplossing.

Tot slot is een goede afstemming met de huisarts over de inhoud van het programma essentieel, zodat ook de huisarts vooraf de juiste verwachtingen kan schetsen voor deelnemers. Een goede terugkoppeling naar de huisarts als een mogelijke deelnemer na de intake toch niet start met SLIMMER is hierbij helpend, zodat ook voor de verwijzerduidelijk wordt waarom SLIMMER soms niet passend is voor een patiënt.

Maak duidelijke afspraken over aanwezigheid en deelname

Duidelijke verwachtingen over aanwezigheid en actieve deelname dragen bij aan een grotere betrokkenheid van deelnemers. Een goede voorbereiding is daarbij essentieel. Daarom adviseren wij om aan het begin van het traject een jaarplanning voor de komende twee jaar vast te stellen en deze direct met deelnemers te delen. Deze planning is beschikbaar op de materialenpagina.

Veel SLIMMER-teams werken daarnaast met een deelnemersovereenkomst of commitmentverklaring. Hierin worden afspraken vastgelegd over aanwezigheid, actieve deelname, tijdig afmelden, een eventuele no-showregeling bij voortijdig afhaken en de eigen verantwoordelijkheid van deelnemers bij het realiseren van gedragsverandering. Sommige professionals sluiten aan bij de voorwaarden die in verschillende regio's worden gehanteerd rondom vergoeding van afvalmedicatie, zoals:

Minimaal 80% aanwezigheid bij groepsbijeenkomsten.
100% aanwezigheid bij individuele consulten.
Actieve deelname (gemotiveerde indruk) aan het programma.

Het expliciet bespreken van deze verwachtingen aan het begin van het traject helpt deelnemers om zich bewust te committeren aan het programma én aan de groep. Tijdens het programma kun je bij dreigende uitval of onduidelijkheid over deelname teruggrijpen op de gemaakte afspraken. Dit biedt houvast in gesprekken met deelnemers en helpt om verwachtingen rondom deelname en eventuele voorwaarden voor vergoeding van afvalmedicatie te verduidelijken.

Organiseer vooraf een informatiebijeenkomst

Professionals die werken met een informatiebijeenkomst vóór de intake of start van het programma ervaren vaak minder uitval.

Tijdens deze bijeenkomst kun je (mogelijke) deelnemers informeren over bijv.:

De opbouw van het tweejarige programma.
De tijdsinvestering die wordt verwacht.
De rol van bewegen, voeding en gedragsverandering.
De verwachtingen rondom aanwezigheid en actieve deelname.
Het verschil tussen leefstijlverandering en gewichtsverlies als doel.

Een informatiebijeenkomst helpt deelnemers om een bewuste keuze te maken voor deelname. Ook voorkomt het misverstanden die soms ontstaan door onvolledige of onjuiste informatie vanuit verwijzers. Daarnaast bespaart het tijd tijdens individuele intakegesprekken. Hoewel een informatiebijeenkomst niet binnen de huidige financiering van SLIMMER valt, kan deze zich terugbetalen doordat je vooraf beter kunt inschatten welke deelnemers goed bij het programma passen.

Werk samen met de buurtsportcoach

Veel deelnemers ervaren een drempel om de stap naar regulier sport- en beweegaanbod te zetten.

Om een goede overgang naar reguliersport- en beweegaanbod te stimuleren is het belangrijk dat coaches samenwerken met de buurtsportcoach. Laat waar mogelijk de buurtsportcoach al vroeg in de behandelfase aansluiten in het deelprogramma Bewegen. De buurtsportcoach kan:

Individuele beweegadviezen geven.
Kennismakingslessen of proeftrainingen stimuleren.
Inwoners begeleiden naar passend lokaal beweegaanbod.

Voor deelnemers met beperkte financiële middelen kunnen regelingen zoals een meedoenpas, gemeentelijke sportregelingen of het Volwassenenfonds Sport & Cultuur helpen om financiële drempels weg te nemen. De buurtsportcoach kan deelnemers hierop wijzen.

Versterk het groepsbehoud door eigenaarschap van deelnemers in de onderhoudsfase te stimuleren

Veel professionals ervaren dat deelnemers in de onderhoudsfase minder contact hebben met de groep en daardoor makkelijker afhaken. Leg afspraken over het onderhoudsprogramma daarom in een vroeg stadium vast om de overgang naar de onderhoudsfase te bevorderen en uitval te voorkomen. Stimuleer al tijdens de behandelfase een tweede beweegmoment, zodat dit onderdeel wordt van het ritme van mensen. Om een tweede beweegmoment in de onderhoudsfase duurzaam te kunnen behouden, is het belangrijk om de buurtsportcoach of beweegmakelaar al vroeg in de behandelfase te betrekken. Deelnemers staan op dat moment vaak open voor verandering en zijn gemotiveerd om nieuwe gewoonten op te bouwen. Het is belangrijk dat menseneigen regie ervaren en deze ook nemen en dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor het behouden van contact met de groep indien gewenst. Benoem dit ook tijdig tijdens het programma.

Het behoud van de groep in de onderhoudsfase vraagt om eigenaarschap van deelnemers zelf. Dit kan bijvoorbeeld door:

Zelf wandel groepen organiseren.
Onderling afspraken maken om samen te blijven sporten.
Contact te onderhouden via een actieve WhatsApp-groep.
Elkaar te ondersteunen als sportmaatjes of buddy’s.
Doelen te stellen en behaalde successen met elkaarte delen.

Investeer actief in groepsbinding

De kracht van SLIMMER zit voor veel deelnemers in het groepsproces. Groepen waarin deelnemers elkaar leren kennen, motiveren en ondersteunen blijven vaak ook na afloop van de behandelfase met elkaar in contact. De verdiepende e-learning module ‘Begeleiden van groepen’ geeft ook informatie over het werken aan het groepsproces. Aanvullend noemen professionals onder andere de volgende succesvolle strategieën:

Een groepsapp gebruiken om onderling contact te behouden of individuele beweegmoment met elkaar te delen.
Deelnemers stimuleren om samen te wandelen of sporten.
Informele contactmomenten faciliteren, zoals koffiedrinken na een groepsbijeenkomst.
Deelnemers laten kennismaken met elkaars doelen en ervaringen tijdens de groepsbijeenkomsten.
Aandacht besteden aan gezelligheid en onderlinge steun.

Besteed aandacht aan psychosociale problematiek

Deelnemers kunnen psychosociale problematiek ervaren die van invloed is op hun deelname aan de GLI. Denk bijvoorbeeld aan stress, psychische klachten, trauma of belastende levensgebeurtenissen en beperkte sociale steun.

Niet iedere hulpvraag past binnen deGLI. Het is daarom belangrijk om samen te werken met de huisarts, POH-GGZ,welzijnswerk of andere professionals binnen het sociaal domein (zoals vanuit welzijnop recept) wanneer aanvullende ondersteuning nodig is.

Professionals geven aan dat aandacht voor gedragsverandering, ACT, stressmanagement en positieve gezondheid deelnemers kan helpen om beter met terugval en tegenslagen om te gaan.

Gebruik herinneringen om afwezigheid te verminderen

Een eenvoudige maar effectieve maatregel is het versturen van herinneringen voorafgaand aan bijeenkomsten of consulten. Een e-mail, sms of WhatsApp-bericht helpt deelnemers om afspraken niet te vergeten en verlaagt het aantal no-shows.

Daarnaast blijkt dat vroeg contact bij herhaaldelijke afwezigheid helpt. Verschillende professionals geven aan dat een persoonlijk telefoontje na één of twee gemiste bijeenkomsten vaak voldoende is om deelnemers weer betrokken te krijgen. De casemanager uit het begeleidingsteam kan dit oppakken.

Laat deelnemers zich rechtstreeks bij de coach afmelden

Moedig deelnemers aan om zich persoonlijk bij de coach af te melden en niet via de groepsapp. Wanneer afmeldingen in een groepsapp worden gedeeld, kan dit onbedoeld een domino-effect veroorzaken: deelnemers zien dat anderen niet komen en besluiten zelf ook af te zeggen. Door afmeldingen rechtstreeks naar de coach te laten sturen, houd je beter zicht op aanwezigheid en kun je sneller inspelen op mogelijke uitval.

‍